Trafiła mi się nie lada gratka! Od Andrzeja z Brodów otrzymałem tekst wspomnień pana Piotra Kulińskiego, który w czasie okupacji przebywał też w Smolnie Wielkim i okolicach. Wspomnienia spisał Adam Maziarz.
"Dziewiątego maja 2014 roku – piątkowe popołudnie. Razem z kolegą Robertem umówiłem się na wizytę w
Szklarce Radnickiej, gdzie mieliśmy porozmawiać z Panem
Piotrem Kulińskim o czasach wojny.
Trochę spóźnieni docieramy na miejsce. Po krótkiej rozmowie z synową,
udajemy się na pobliską działkę, gdzie znajdujemy Pana Piotra.
Zaproszeni, siadamy w altanie w której panuje lekki półmrok. Gospodarz
zapala papierosa z którego snujący się dym stwarza specyficzną atmosferę
i nadaje spotkaniu stosownego nastroju. Zaczyna opowiadać o swoim
życiu.
Nazywam się Piotr Kuliński i urodziłem się w 1928 roku w miejscowości
Koło, kolonia Leśnica w dzisiejszym województwie wielkopolskim.
Mieliśmy bardzo małe gospodarstwo. Może było tego morga albo dwie – nie
pamiętam dokładnie. Miałem starszego brata, którego zaraz po wkroczeniu
Niemców
w 1939 roku wywieźli na roboty do Rzeszy i młodszą siostrę (1933) oraz
drugiego młodszego brata (1935). Matka zmarła prawdopodobnie przy
ostatnim porodzie lub zaraz po – nie pamiętam tego zbyt dokładnie, a
później nie miałem kogo się zapytać, bo ojciec zginął w 1938 roku.
Ojciec po śmierci matki ożenił się drugi raz i nie miał już więcej
dzieci. Ogólnie żyliśmy biednie, ale jakoś udawało nam się przetrwać.
Mieliśmy macochę, która opiekowała się nami najlepiej jak umiała, a
najgorsze czasy miały dla nas dopiero nadejść. Jak już wcześniej
wspomniałem nie mieliśmy dużo ziemi i żeby utrzymać rodzinę ojciec
najmował się do różnych prac. Pożyczał także konie do obrobienia swojej
ziemi i chodził często na odrobek.
Któregoś letniego dnia w 1938 roku ojciec z sąsiadem Stasiakiem, od
którego pożyczał konie, pojechali na łąkę przywieźć siano. Naładowali
wóz i chcieli całość przyciągnąć pawązem. Ten pawąz musiał być już
stary, bo się złamał. Ojciec poszedł wtedy wyciąć jakąś suszkę do
pobliskiego lasu, żeby zrobić z niej nowy pawąz. Kiedy schylony ścinał
siekierą drzewo, w tym momencie nadjechał leśniczy. Ojciec zorientował
się, że złapano go na gorącym uczynku i zaczął uciekać. Leśniczy nie
zastanawiał się wiele, tylko sięgnął po strzelbę i zastrzelił ojca.
Po tym zdarzeniu macocha założyła sprawę w sądzie przeciwko
leśniczemu, ale przed wojną w sądzie wygrywał ten kto miał pieniądze.
Leśniczy je miał, wynajął adwokata i wygrał sprawę. Macocha próbowała
się odwołać od niekorzystnego wyroku, ale nic to nie pomogło. W sumie
były trzy rozprawy i nie dostaliśmy ani grosza, a leśniczy nie dostał
żadnej kary. Po rozprawie leśniczy śmiał się z nas. Nie miał dla nas
żadnego współczucia. Mógł przecież mieć jakiś ludzki odruch i dla nas
sierot chociaż kubik drzewa dać na zimę, bo wiedział, że u nas bieda aż
piszczy. Co się stało, to się nie odstanie – ojcu już życia nic nie
przywróci, ale gdyby chciał, mógł pomóc w jakikolwiek sposób. Po wojnie
leśniczego jednak spotkała sprawiedliwość.
Od śmierci ojca musiałem tułać się po różnych służbach, żeby zarobić
na jedzenie. Rozpoczęła się wtedy dla nas straszna bieda. Powinienem już
w 1937 roku iść do szkoły ale nie poszedłem. Nie było pieniędzy na
ubrania, a co dopiero na książki. Do tego musiałem pomagać w domu. W
1939 roku macocha bała się, że zapłaci karę za nie posyłanie mnie do
szkoły i 1 września w końcu do niej poszedłem. Jak się okazało, tylko na
jeden dzień.
1 września1939 roku to był tragiczny dzień. Niemcy zbombardowali
naszą kolonię i zniszczyli nasz dom, a później wysiedlili nas do kolonii
Powiercie.
Natomiast z mojego pierwszego dnia w szkole pamiętam jak Niemcy
wjechali do Koła na dwóch motorach. Podjechali pod szkołę i weszli do
środka. Pytali się nauczycieli
kto im pozwolił szkołę otworzyć?
A nauczyciele tłumaczyli, że wakacje się skończyły i czas szkołę
zacząć. Po tym załadowali nauczycieli na ciężarówkę i zawieźli do lasu w
miejscowości Chełmno pod Kołem. Kazali wykopać im doły i tam ich
zabili. Za dwa dni rodzice dzieci i rodziny tych nauczycieli wykopali w
nocy ich ciała i pochowali na cmentarzu.
Pod okupacją niemiecką nie było szkoły.
Pod koniec 1939 roku Hitler do Wielkopolski zaczął sprowadzać Niemców
z Wołynia, którzy przebywali tam od czasów pierwszej wojny światowej.
Również do Koła przyjechali stamtąd Niemcy. Jedna taka niemiecka rodzina
przyjęła mnie na służbę. Rodzina ta dostała dwa sąsiadujące ze sobą
gospodarstwa w wiosce Skobielice pod Kołem, które przed wojną obrabiało
dwóch braci. Zostali oni siłą wyrzuceni ze swoich domów i wprowadzili
się tam Niemcy. Oba gospodarstwa dzielił płot, który został rozebrany.
Większy dom zajęli Niemcy, a w mniejszym mieszkała służba. Razem ze mną
na służbie był 22-letni Mietek Kos i 23 lub 24-letnia dziewczyna –
niestety imienia nie potrafię sobie przypomnieć, ale wiem, że miała
nieślubne dziecko z chłopakiem, którego zaraz wywieźli na roboty do
Rzeszy i musiała sama wychowywać to dziecko. Mietek strasznie bał się
wyjazdu do Rzeszy na roboty i dobrowolnie najął się do pracy w
Skobielicach. Później dołączył do nas też mój młodszy brat, który
przejął po mnie obowiązki pasienia krów.
Niemiecka rodzina składała się z Bauera, jego żony i ich czworga
dzieci, które w 1945 roku miały 11, 6 i 5 lat oraz malutkiego 2-3
miesięcznego niemowlaka. Razem z Bauerem przyjechali też jego rodzice.
Ojciec Bauera był schorowany i chodził o kulach. Był też zagorzałym
nazistą. Matka Bauera była natomiast miłą i życzliwą kobietą, która
gotowała nam jedzenie i przynosiła do naszego domu.
Na służbie u Bauera byłem 5 lat, aż do lutego 1945 roku. Nauczyłem
się przez ten czas języka niemieckiego, rosyjskiego i ukraińskiego, bo
Bauer i jego rodzina na Wołyniu nauczyli się tych języków. Znali też
polski, ponieważ przed wojną Wołyń należał do Polski. Znajomość tych
języków bardzo mi się przydała w 1945 roku. Bauerowi też było lepiej na
koniec wojny znając polski. Rosyjskiego nauczył mnie ojciec Bauera.
Chodził o lasce i wołał zawsze do mnie
Pacan, która jest godzina, a ja odpowiadałem, że
nie wyznaju i on już zły na mnie krzyczał
to popędzaj!
Często podpadałem ojcu Bauera, który rzucał za mną swoją laską. Ja
byłem młody i zwinny, to nigdy mnie nie trafił i na złość mu tą laskę
odrzucałem jeszcze dalej.
Bauer w Skobielicach prowadził duże gospodarstwo, miał 3 konie,
kilkanaście krów, świnie i drób. Od początku wojny był całkowicie pewny
zwycięstwa Hitlera i inwestował w swoją gospodarkę. Miedzy innymi kupił
bardzo nowoczesną na tamte czasy maszynę do młócenia, która nie gniotła
słomy. To był wtedy prawdziwy hit aby przed wojną mieć taką maszynę.
Założył 2-hektarowy sad. Muszę się jeszcze na starość przejechać do tego
sadu i spróbować chociaż jednego jabłka. Dzisiaj dziwię niezmiernie,
się skąd u tego Niemca była taka pewność w zwycięstwo III Rzeszy.
Niedaleko gospodarstwa w Skobielicach gdzie pracowałem był las należący do Chełmna, w którym
Niemcy
rozstrzelali nauczycieli z Koła. W czasie wojny co drugi dzień Niemcy
przywozili tam transporty Żydów, którym kazali się rozbierać, a później
tam ich zabijali i palili. Czasami do tego lasu Niemcy zapędzali Żydów
po drzewo. Widziałem wtedy, że mają ogolone głowy i poprzybijane
pieczątki na głowach. Zapytałem się mojego Bauera czemu oni tak
wyglądają, a on odpowiedział
Nie interesuj się tym, bo Tobie ogolą głowę i pieczątkę przybiją.
Napoczątku służby u Bauera nie miałem się źle. Głównie pasłem krowy i
pomagałem w lekkich pracach. Wehrmacht wygrywał na wszystkich frontach
więc i nastroje u Niemców też były dobre. Jednak gdy Niemcy zaczęli
przegrywać i widmo klęski stało się realne, sytuacja także u mojego
Bauera się pogorszyła. Powołano go do wojska, a ja musiałem zacząć
pomagać we wszystkich pracach gospodarskich jak dorosły mężczyzna.
Bauera wzięli do Züllichau (Sulechów) ale nie jako poborowego tylko
bardziej rezerwistę i podczas jednego z bombardowań został ranny.
Wywieźli go do szpitala w
Berlinie.
Bauerka jeździła do Berlina odwiedzać go w szpitalu. Gdy wracała to
opowiadała jaki straszny głód tam panuje. Za zegarek można było dostać
kawałek chleba albo mięsa. Później, już dokładnie nie pamiętam kiedy,
dwóch żołnierzy przywiozło Bauera ze szpitala do domu na tzw. domową
kurację. Bauerka kazała zabić gęś i koguta, które dała tym wojskowym.
Młodzi żołnierze bardzo jej za to dziękowali.
Na przełomie lata i jesieni 1944 roku gdy
Rosjanie
byli pod Warszawą, to w lasku koło Chełmna niemieccy żandarmi wysadzili
piece krematoryjne, żeby zatrzeć ślady zbrodni na Żydach i spędzili tam
bardzo dużo dzieci – sierot z Warszawy, których rodzice zginęli w
powstaniu i ogłosili, że sprzedają dzieci. Te skur… chciały po prostu
zarobić. Ludzie kupowali dzieci, bo bali się, że je pozabijają. Moja
macocha też kupiła dwoje, chociaż bieda była straszna. Żandarmi
powiedzieli, że oddadzą dzieci dopiero jak wszystkie sprzedadzą, żeby
nie tęskniły, a te gnoje pieniądze wzięli i dzieci pozabijali. Nie mogli
ich spalić, bo piece były wysadzone to pochowali je w masowych
grobach.
Kiedy Rosjanie weszli do Koła to spędzili Niemców którzy nie zdążyli
uciec i kazali im wykopywać ciała oraz zbijać trumny. Wtedy przyjechał
jakiś oficer i zaczął opieprzać tych co pilnowali Niemców, gdzie mają
rękawice. A jeden z Ruskich odpowiedział
to są Niemcy i mogą kopać gołymi rękami. A oficer na to
my jesteśmy Polakami i nie będziemy robić tak jak Niemcy. I gdzieś załatwili rękawice dla Niemców.
Za 5 lat służby na gospodarstwie i pomoc w ucieczce przed frontem
Bauer kupił mi tylko jedne sapogi (buty). A tak pracowałem tylko za
jedzenie.
W styczniu 1945 roku nastroje wśród Niemców były bardzo złe.
Wiedzieli, że wojnę przegrają i bardzo bali się nadciągających Sowietów.
Pamiętam, że któregoś dnia, gdy front był już blisko Koła i Niemcy
szykowali się do ucieczki, Bauer dostał list zawiadamiający o
zakończeniu jego rekonwalescencji w domu i musi się stawić w wyznaczonej
jednostce. Kazał Mietkowi dowiedzieć się jak jeżdżą pociągi, bo stacja
była odległa o 3 kilometry od gospodarstwa. Mietek zapytał się go
po co ci teraz pociąg? A Bauer na to
do jednostki muszę się stawić. Mietek rzucił przed nim czapką i powiedział
chłopie czyś ty głupi, przecież Hitlera już nie uratujesz.
Jeszcze tego samego dnia Bauer przyszedł do nas do służby i powiedział j
est rozkaz, że wszyscy mają uciekać. Żadnego rozkazu nie było tylko dwóch żołnierzy zastukało w okno i powiedzieli
fahren nach Deutschland. Russen komm hier.
Zapakowaliśmy na wóz najcenniejszy dobytek i rodzinę Bauera. Mietek
Kos i służąca zapytali się po tym czy oni też mają uciekać. A Bauer na
to
rozkaz był że wszyscy. Jednak Mietek i służąca uciekli już w pierwszą noc. Mnie nic nie powiedzieli i uciekli sami. Rano ruszyliśmy w dalszą drogę.
Bauer miał 3 konie i jak jechaliśmy to dwa ciągnęły, a trzeci szedł z
tyłu i odpoczywał. Pamiętam też pewną groźną sytuację, gdy byliśmy już
na dawnej polskiej granicy. Całą noc jechał Bauer, a ja spałem. Rano
Bauer mnie obudził żebym chwilę przeszedł się przy wozie i rozbudził, a
później go zmienił; a on się wtedy zdrzemnie. Jechaliśmy taką wąską
drogą, a z tyłu nagle jedzie ciężarówka i trąbi. Bauer nie zdążył
zjechać jak ta ciężarówka zahaczyła o nasz wóz. Dobrze, że nie
siedziałem na tym wozie, bo po zderzeniu z ciężarówką przypominał
bocianie gniazdo. Żona Bauera z dziećmi i stary Niemiec pospadali na
ziemie. Matka Bauera zmarła w drodze dzień wcześniej i wieźliśmy jej
zwłoki. Pochowaliśmy ją później w Sulechowie. Nawet nie pochowaliśmy
tylko położyliśmy z innymi trupami na ulicy. Jeszcze ja musiałem pomagać
i nieść ją za nogi.
W czasie uderzenia auta w wóz to szarpnęło koniem z tyłu tak mocno,
że upadł i uderzył głową o bruk. Padł nieprzytomny. Wszyscy zresztą
myśleliśmy, że nie żyje. To był piękny duży czarny koń. Nazwaliśmy go
Gross – po polsku Duży. Próbowaliśmy go podnieść ale nie chciał wstać. Z
ciężarówki wyskoczyli Niemcy i kazali szybko zepchnąć wóz, żeby nie
tarasował drogi. Nagle koń zaczął przewracać oczami. W tym czasie oficer
z ciężarówki wyciągnął pistolet i krzyknął
alles raus –
wszyscy odejść. I co mi się wtedy stało to do dzisiaj nie wiem. Gdy ten
oficer wyciągnął pistolet, to ja podleciałem i złapałem konia za głowę i
klepię go
wstań Duży, wstań Duży. Wtedy koń wstał na nogi i poderwał mnie do góry. Oficer schował pistolet, podszedł do mnie i poklepał
gut Junge – dobry chłopak
. Ściągnął swoje skórzane rękawiczki i mi je dał mówiąc
Bitte!
Po tym zdarzeniu Bauer powiedział do mnie
chodź Pioter musimy zepchnąć ten wóz do miejscowości,
a najbliższe domy były 100 metrów od nas. Jednak naszego wozu nie dało
się już pchać. Poszliśmy do miejscowości po jakiś inny wóz.
Przyciągnęliśmy go i się przepakowaliśmy.
Gdy byliśmy na terenie Niemiec spróbowałem uciec jak Mietek Kos i
służąca. Wieczorem obrządziłem konie, a Niemiec poszedł z rodziną spać
do mieszkania. Uciekłem. Doszedłem do mostu na Obrze, a tam niemieccy
żołnierze pilnują mostu i wołają
zurück – wracać. Wróciłem do Bauera i nie uciekałem więcej. Do tego Bauer mnie jeszcze postraszył
Pioter ty nie uciekaj, bo Niemcy są nerwowi i mogą Cię zabić. Trzeba było wtedy mądrze uciekać a nie tak jak ja bez żadnego przygotowania.
Następnego dnia dotarliśmy do Gross Schmoellen – Smolno Wielkie, gdzie skończyliśmy ucieczkę i zapytałem Bauera
to nie jedziemy dalej? A on
Pioter już nie ma gdzie uciekać – tu są już Niemcy. Zakwaterowaliśmy się u Niemki, która mieszkała sama. Ja dostałem swój własny pokój.
Po kilku dniach do Smolna wkroczyli
Rosjanie i Polacy. Byłem wtedy już wśród „
swoich”
,chociaż ten okres był nadal bardzo niebezpieczny. Odszedłem od Bauera i
zacząłem pomagać rosyjskim żołnierzom. Bauer natomiast dzięki temu, że
znał język polski przyszył sobie na ubraniu biało-czerwoną szmatkę i
udawał Polaka. W Smolnie był duży majątek, do którego chodził pracować.
Wtedy nasze drogi się rozeszły. Wiem, że przeżył resztę wojny i wyjechał
w głąb Niemiec, ale później nie miałem żadnego kontaktu z nim, ani jego
dziećmi.
A ja jak wcześniej wspomniałem zacząłem pomagać Ruskom, którzy odbudowywali most na Obrze.
Niemcy
przy wycofywani się wysadzili most kolejowy i zerwali około dwóch
kilometrów torów. Moja pomoc polegała na tym, że końmi woziłem materiały
do odbudowy tego mostu. Czasami jechałem z Ruskimi do Sulechowa po
prowiant, dostawałem konie i jeździłem z nimi. Woziłem oficerów do
innych miejscowości, gdzie mieli jakieś narady albo zwykłe popijawy.
Robiłem też za tłumacza, bo znałem niemiecki i rosyjski. I tak jeździłem
z tymi Ruskimi.
Do Smolna przyjeżdżali też Ruscy z innych miejscowości po owies. Brali mnie i pytali
znajesz po germańsku?. A ja odpowiadałem
ot niemnożko znajet to
ot haraszo pojdziom i chodziłem z Ruskimi jako tłumacz i mówiłem Niemcom, że Ruscy
gross Hafer tzn. dużo owsa potrzebują, bo
fahren nach Berlin. A ci starzy zapatrzeni w Hitlera Niemcy odpowiadali
Nein nach Berlin, dort deutsches Soldate - na
Berlin nie, bo tam są niemieccy żołnierze. A ja do nich ze śmiechem
deutschen Soldaten sehen Russen Hande hoch – niemieccy żołnierze jak widzą Rosjan, to zaraz dźwigają ręce do góry. Pamiętam jedną sytuację jak Rosjanie wynosili
Hafer
od dużego bambra ze spichrza, który był dosyć wysoko. Ja siedziałem i
rozmawiałem z Niemcami. A tu nagle drugi wóz z dwoma Ruskimi przyjechał.
W spichrzu na górze na sznurze wisiał tytoń. „
Moi Ruscy” nie wiedzieli co to jest, a ci drudzy co przyjechali zaraz się kapnęli co tam wisi –
ot haraszo tabaka i ten sznur z tytoniem zerwali. Niemiec, właściciel tytoniu zaczął krzyczeć
meine Tabaka
i popchnął Rosjanina do owsa. Ten gdy wstał, to wyciągnął pistolet i
chciał zastrzelić Niemca. Nie wiem czemu, ale wskoczyłem między nich i
powiedziałem
towarisz ot burak, German burak, nie strielaj. Ja
się bardziej bałem niż ten Niemiec. Rusek posłuchał mnie i schował
pistolet, ale gdy odszedłem na bok to uderzył pięścią Niemca w twarz, że
teraz on do tego owsa wleciał.
Do Sulechowa przyjeżdżały pociągi z prowiantem, to jeździłem z nimi
po to zaopatrzenie. Bałem się jeździć po ten prowiant, bo blisko była
przecież Odra. Na prawym brzegu byli już Ruscy a na lewym jeszcze
Niemcy. Czasami samoloty niemieckie nadlatywały i strzelały do nas.
Czasami zrzuciły bomby i uciekały z powrotem. Przeważnie jeździł ze mną
jakiś Rusek, ale on bał się jeszcze bardziej niż ja. Gdy tylko było
słychać nadlatujące samoloty to ja z końmi do lasu uciekałem. Nieraz gdy
wracaliśmy do Smolna i robiła się już szarówka, to robiłem sobie żarty i
straszyłem Rosjanina
towarisz w lesie Germańców mnogo.
W lesie między Smolnem a Sulechowem leżało pełno trupów niemieckich
żołnierzy, którzy musieli dostać się w okrążenie. Parę razy zdarzyło
się, że jechał ze mną też autochton z Kramska, który robił za tłumacza.
Strasznie bał się przejeżdżać obok tych trupów. Mówiłem mu
Niemcy nieżywi a on odpowiadał
to też strach koło nich jechać.
Nieraz jak sam jechałem, to wchodził jakiś Niemiec, zatrzymywał mnie, rozglądał się czy ktoś jeszcze nie jedzie i pytał
du hast Zigaretten? – masz papierosy? Gdy kiwnąłem głową, że tak to zapytał się znowu
zwei? – czy może wziąć dwa. A ja do niego
alles - żeby wszystkie wziął. Wtedy kłaniał się w pas i dziękował
danke schön.
Byli to niemieccy dezerterzy albo żołnierze, którzy nie zdążyli
przeprawić się przez rzekę i zostali za frontem. Szczególnie dużo
Niemców ukrywało się koło Kramska, bo Kramsk słynął z tego, że było tam
dużo autochtonów. Papierosy natomiast miałem z Sulechowa, gdzie w jednej
z piwnic znalazłem ich całą szafę. Nabrałem tych papierosów ile się
dało i tak częstowałem Niemców i Rosjan. Rosjanie szybko się
zorientowali, że zawsze mam papierosy i co chwilę przychodzili
Pacan majesz cygarete? Haraszo ku da je moje, Germańcom ukrajesz? – masz papierosy? Skąd je masz? Niemcom ukradłeś?
Oprócz mnie dla Rosjan pracowały jeszcze dwie Niemki, które im
sprzątały i gotowały. Dowódcą był wysoki o czarnych włosach oficer,
który był chyba pułkownikiem, bo meldowali się do niego
towarisz pałkownik. Kiedy zawoziłem śniadanie żołnierzom pracującym przy odbudowie mostu to cały czas na nich krzyczał
biegu.
Zapytałem się Ruskiego, z którym przyjechałem, dlaczego ten oficer tak
krzyczy, a on mi wytłumaczył, że to są żołnierze, którzy nie chcieli
wojować – czyli kompania karna. Któregoś dnia
pałkownik podszedł do mnie i pyta się,
szto da – kto Ty, odpowiedziałem, że
Polak, a on
kuda, to odpowiedziałem
spod Koła.
Chwilę z nim jeszcze porozmawiałem a on powiedział, że jestem na pewno
Ukrainiec, bo skąd tak dobrze umiem po rosyjsku. Wytłumaczyłem mu, że
jestem Polakiem, tylko jestem bystry i tak szybko się nauczyłem
rosyjskiego…. . A nauczyłem się przecież od ojca Bauera.
Trzy miesiące pracowałem dla Rosjan. Wspominam ich dosyć miło chociaż
gdy popili to byli nieprzewidywalni. Raz zaczęli się bić, lejce mi
wyrwali i konie galopem pędzili, aż wóz o mało się nie rozleciał.
Krzyknąłem do jakiegoś trzeźwiejszego Ruskiego:
szmatri! Wtedy ten Rusek wrzasnął:
jop twoja mać i uderzył tego pijanego tak, że zalał się krwią i go zostawiliśmy.
Pod koniec już tak dobrze mówiłem po rosyjsku, że mówili do mnie
ot Pacan ty Rusem albo Ukraińcem jesteś.
Z końcem maja wróciłem do Koła, gdzie dowiedziałem się, że wujek
(szwagier mojej macochy) wyjechał na Zachód, właśnie do Smolna. Po paru
dniach jednak wrócił do Koła, by mnie tam ze sobą zabrać. Pracowałem u
niego, ale było podobnie jak u Bauera – nie płacił mi nic i tak samo jak
Bauer kupił mi tylko jedną parę butów. Żeby mieć własne pieniądze to
chodziłem i szukałem zakopanych przez
Niemców rzeczy, których nie zdążyli zabrać. Co znalazłem to sprzedałem.
W międzyczasie wujek zostawił gospodarstwo w Smolnie i wyjechaliśmy
do Sierczynka między Trzcielem a Międzyrzeczem, gdzie wziął bardzo dużą
gospodarkę. Ściągnął tam moją macochę z moim młodszym rodzeństwem. Mój
młodszy brat też u niego za darmo pracował. Tak przepracowałem u niego
chyba ze 3 lata. W końcu odszedłem od wujka, bo za darmo nie chciałem
pracować i wróciłem do Koła, gdzie stamtąd zaraz mnie do wojska wzięli.
Na początku w wojsku byłem w Hrubieszowie, gdzie pilnowałem wschodniej
granicy. Później jednak podpadłem i mnie do piechoty przenieśli. Kiedy
wyszedłem z wojska to nie miałem gdzie iść. Rodziców nie miałem, a
macocha mieszkała w Sierczynku i tam nie chciałem wracać, nie miałem
jednak innego wyjscia. Znowu pracowałem u wujka za darmo, ale już nie
pamiętam jak to się stało, że ktoś mnie namówił do pracy w OTL-u w
Świebodzinie (Ośrodek Transportu Leśnego). Zacząłem jako pomocnik
kierowcy Tatry, który woził drzewo w lesie. Ciężka była to praca;
korbami trzeba było wciągać drzewo na ciężarówkę. Później OTL kupił
ciągniki i było lepiej, bo linami wciągaliśmy drzewo na przyczepy.
Zostałem pomocnikiem kierowcy ciągnika. Odhaczałem przyczepę,
podkładałem legary, a ciągnik liną wciągał drewno na przyczepę. Później
brygadzista zobaczył, że dobrze mi to idzie i dał mi ciągnik i już nie
musiałem, aż tak ciężko pracować. Uczyli mnie koledzy kierowcy jak
jeździć takim ciągnikiem, a początki były dosyć trudne. Za pierwszym
razem jak dałem gazu to przewróciłem przyczepę… . Z czasem jednak
wszystko opanowałem. Potem dostałem ciągnik z dźwigiem, tak że mogłem
ładować na „
siebie”. Była to dobra praca, bo tylko siedziałem i
gałkami ruszałem. Gdy dostałem ciągnik z dźwigiem, to już nie ładowałem
drzewa w lesie tylko oddelegowali mnie na składnicę drzewa w zależności
gdzie była potrzeba – do
Radnicy, Bytnicy albo
Radoszyna. Tam ładowałem drzewo na wagony kolejowe. Często przychodził składnicowy i mówił
dam Ci premię tylko załaduj mi te wagony bo będę płacił postojowe.
I tak ładowałem po 24 godziny na dobę. W nocy reflektory na ciągniku
zapalałem i ładowałem całą noc. A jak schodziłem z ciągnika to nie
mogłem chodzić, bo nogi były sztywne. Pracowałem tylko rękami, a nogi
cały czas były w bezruchu.
Po paru latach przenieśli mnie chwilowo na wschodnią granicę, żebym tam ładował drzewo.
Pamiętam, że tam na wschodzie dali mi pomocnika – niezły był to
ancymonek. Wcześniej był zawodowym żołnierzem, ale wyrzucili go z
wojska, bo robił przekręty na paliwie. A ładowanie nie wychodziło mu za
dobrze. Raz by ciągnik przewrócił, raz przyczepę. Zdarzyło się też raz
tak, że musiałem na parę dni wrócić do domu do
Szklarki i zostawiłem go samego. Gdy po paru dniach wróciłem to przybiegł do mnie leśniczy – czapką o ziemię rzuca i mówi:
Panie,
ten skur…! ja przez niego w nocy ludzi pobudziłem, kazałem łopaty brać i
biegiem do lasu, bo w lesie jasno jak w dzień. Myślałem że się pali a
to ten twój pomocnik wziął ciągnik, pozapalał reflektory i uczył się w
nocy drzewo ładować. A ja myślałem, że las się pali, tak jasno było.
Jak ja ładowałem na wagony to starałem się tak to robić, żeby było
równo i nie trzeba było poprawiać. A mój pomocnik tak ładował, że byk
się mógł schować w tym drzewie. Moja staranna praca została doceniona,
bo z czasem awansowałem na brygadzistę.
Teraz mieszkam na emeryturze w Szklarce Radnickiej razem z synem i
synową. Syna przeważnie nie ma, bo pracuje w Niemczech, a synowej nie
chcę się wtrącać w kuchenne sprawy, niech młodzi rządzą po swojemu. Gdy
tylko jest ciepło, idę na działkę i majsterkuję w altanie, albo
podziwiam przyrodę…. . Wspominam nieraz stare czasy i zachodzę w głowę,
ile to się na świecie pozmieniało…
Adam Maziarz
Leśniczego spotkała sprawiedliwość
Po wojnie mój starszy brat znalazł pracę we Wrocławiu i gdy któregoś
dnia wracał z pracy zobaczył na balkonie jednego z mieszkań leśniczego,
który zabił ojca. Leśniczy przyjechał w odwiedziny do syna, który też
pracował we Wrocławiu. Po paru dniach dowiedział się z gazet, że ktoś
wyrzucił leśniczego z balkonu. Sprawcy morderstwa nigdy nie wykryto.
Chociaż taka sprawiedliwość go spotkała…"
(cały materiał, a także wiele ciekawych artykułów przeczytacie na stronie-
http://sycowice.net/
